Sztuka chińska należy do najstarszych na świecie. Jej początki sięgają czasów neolitu. Systemy filozoficzne i religijne wykształcone na terytorium Chin cechuje poszanowanie rodzimej tradycji i tolerancja dla innych kultur.
Są to podstawy, na których oparta jest ciągłość, łatwość asymilacji napływowych elementów i pewien konserwatyzm cechujący sztukę chińską. Dodatkowym czynnikiem wpływającym na kształtowanie się kultury Chin była względna izolacja państwa, odciętego od sąsiadów naturalnymi, trudnymi do przebycia granicami.
Wpływowa muza
Sztuka chińska wywierała też silny wpływ na inne państwa: Koreę, Japonię, Tybet i Mongolię.
Pierwsze bezpośrednie spotkanie sztuki chińskiej z europejską miało miejsce dopiero po podróżach i odkryciach Marco Polo. Masowy napływ jedwabiu, porcelany, wyrobów z laki itp., niekoniecznie o najwyższych walorach artystycznych, wyrobił opinię o chińskiej sztuce jako zjawisku związanym przede wszystkim z twórczością rzemieślniczą. Masowy import i moda na chinoiserie, odegrała znaczącą rolę w kształtującym się stylu rokoko. Dopiero w XVIII wieku architekt i podróżnik William Chambers wydał kilka publikacji o architekturze i sztuce ogrodowej. Jednakże proces poznawania kultury chińskiej rozpoczął się dopiero z początkiem lat trzydziestych XX wieku.
Badania archeologiczne wskazują, że kolebką kultury chińskiej był obszar położony w pobliżu Rzeki Żółtej (Huang He). Na północ, w jaskiniach Zhoukoudian, położonych na południowy zachód od Pekinu oraz w okolicach miejscowości Lantian (dolina rzeki Pa, prowincja Shaanxi), odnaleziono najstarsze ślady człowieka: narzędzia kamienne, kości zwierząt, ślady ognia, kości homo erectus. Najstarsze ślady datowane są na okres górnego plejstocenu (górny paleolit). Znaleziska określane są wspólną nazwą kultur Zhoukoudian.
Z okresem późnego neolitu związane są nieco lepiej poznane kultury rolnicze, związane z uprawą prosa, hodowlą zwierząt (kóz, świń i bydła)
Prastara tradycja
Koniec V tysiąclecia p.n.e. do końca IV tysiąclecia p.n.e. to czas kultury Yangshao – związanej z obszarem położonym nad środkowym biegiem Huang He, zajmowanym przez prowincje Henan, Shanxi, Shaanxi. Kultura ta znana jest z wyrobów ceramicznych wykonywanych na wolnoobrotowych kołach garncarskich lub lepionych ręcznie. Część wyrobów pozbawiona jest dekoracji (najprawdopodobniej są to naczynia codziennego użytku) oraz waz, czar i urn grzebalnych malowanych na szarym, brązowym lub czerwonym tle farbami w kolorach: czarnym, czerwonym, żółtym i białym, dekoracjami w kształcie spiral i innych figur geometrycznych (rombów, kwadratów, trójkątów) oraz zgeometryzowanych twarzy. Rytmicznie powtarzalny ornament najprawdopodobniej miał związek z rytuałami magicznymi. Przypuszcza się, że spirale symbolizowały wodę, zygzaki błyskawice, a meandry chmury. Odkryte domy zbudowano na planie koła lub kwadratu o zaokrąglonych narożnikach.
W latach 2500 p.n.e. do 1850 p.n.e. dominowała kultura Longshan – związana z terenami położonymi w północnej części prowincji Henan, licznych środkowych i północnych prowincjach oraz wzdłuż wybrzeży Morza Wschodniochińskiego. Jej nazwa związana jest z miejscowością Longshan w prowincji Shandong. Badania archeologiczne pozwoliły na odkrycie osad otoczonych wałami ziemnymi i wyrobów ceramicznych o czarnych, błyszczących powierzchniach, o czerepach grubości od 2 do 4 mm. Odnalezione naczynia cechuje wyszukany kształt (są to naczynia na trzech nóżkach, puchary o esowatej linii wsparte na rzeźbionej nóżce lub w kształcie moździerza z uchwytami). Ozdoby w formie delikatnych linii i ząbków były wyciskane. Odnaleziono też liczne wyroby wykonane z kamienia (przede wszystkim narzędzia), krzemienia, kości i muszli.
W okresie rozbicia Chin (III–VI w.) rozwinęła się kaligrafia, dziedzina sztuki traktowana na równi z malarstwem; jej głównym przedstawicielem był Wang Xizhi. Malarstwo reprezentował Gu Kaizhi. W związku z wpływami buddyzmu nastąpił rozwój sztuki buddyjskiej; powstawały posągi z kamienia, drewna i brązu, m.in. w grotach Yunkang i Longmen, a w V w. pojawiły się pagody. Trwała budowa Wielkiego Muru Chińskiego, rozpoczęta prawdopodobnie w VI w. p.n.e., a zakończona za czasów panowania dynastii Qin. Szczytowy rozkwit rzeźby przypadł na początek VI w., za dynastii Północnej Wei.
Malarstwo i rzeźbę charakteryzuje dalsze przechodzenie od stylizacji ku realizmowi i próby oddania ruchu; świadczą o tym dobrze zachowane zabytki z grot Dunhuang. W malarstwie świeckim oprócz tematyki pejzażowej i rodzajowej rozwijał się portret o hieratycznym ujęciu postaci; główni malarze okresu dynastii Tang to Yan Liben, Han Gan, Zhang Xuan, Zhou Fang i Wu Daozi. Założono Akademię Han lin, grupującą najwybitniejszych uczonych i artystów. Nastąpił rozwój urbanistyki, której świadome założenia były już znane z okresów dynastii Han, a nawet Shang; powstała stolica Tangów — Chang’am, której koncepcja urbanistyczna (trakt północ–południe od zespołu pałacowego do południowej bramy miasta, z systematyczną siatką ulic i 2 bazarami) wpłynęła na plan miasta Edo (dzisiejsze Tokio). W rzemiośle artystycznym, oprócz złotnictwa i tkactwa, nastąpił bujny rozkwit ceramiki (naczynia i figurki kryte trójbarwną, zielono-żółto-brązową glazurą, ceramika grobowa). Pojawiła się biała porcelana.
Chińska sztuka dziś
Od początku XX w. sztuka chińska ulegała stopniowo wpływom europejskim; ciekawsze osiągnięcia (Xu Beihong, Fu Baoshi) zamykają się w nurcie tradycyjnym; upowszechniły się inne techniki, zwłaszcza drzeworyt (m.in. Gu Yuan).
Po utworzeniu ChRL kontynuowano tradycyjne dziedziny sztuki chińskiej. Obecnie artyści nawiązują w swej twórczości zarówno do wzorów tradycyjnych (m.in. Li Keran), jak i wzorów europejskich (Lin Fengmian, Wu Zuoren).
Ważnym etapem w upowszechnianiu współczesnej sztuki chińskiej była zorganizowana w 1989 roku we Francji wystawa „Magiciens de la terra”, która umożliwiła promocję współczesnej sztuki niezachodniej, zwłaszcza z Azji i Dalekiego Wschodu. W wystawie wzięło udział 101 artystów, w tym 3 chińskich: Yang Jiechang, Huang Yong Ping i Gu Dexin, którzy byli częścią chińskiej awangardy lat 80. To pierwsza prezentacja dzieł współczesnych artystów chińskich poza ich krajem ojczystym: w rozmowie z magazynem Art Press Huang Yong Ping oświadczył, że nigdy nie wystawiał się poza Chinami.
Chińska sztuka wzięła udział w licznych światowych wystawach lub wydarzeniach, takich jak „Magowie Ziemi” w 1989 r., „A więc Chiny?” w 2003 r., a także na Biennale w Wenecji. W 1999 roku Biennale w Wenecji gościło około pięćdziesięciu chińskich artystów i oznaczało bezprecedensowy rozkwit chińskiej sceny artystycznej. W ostatnich latach współczesna sztuka chińska stała się jedną z inwestycji finansowych, która przyciąga zarówno rodzimych Chińczyków, jak i tych z diaspory.
