Około 114 roku p.n.e. chińska dynastia Han rozpoczęła ekspansję na Azję Środkową, w dużej mierze pacyfikując ten niegdyś nieokiełznany i dziki region.
Cesarski wysłannik Zhang Qian otrzymał zlecenie zbadania nieznanych ziem poza regionem w poszukiwaniu potencjalnych partnerów handlowych i sojuszników, co okazało się początkiem Jedwabnego Szlaku.
Nie był on ani drogą, ani pojedynczą trasą, termin ten odnosił się do sieci szlaków, używanych przez kupców przez kolejne ponad 1500 lat.
Po raz pierwszy terminu „jedwabny szlak” użył w 1877 r. n.e. niemiecki geograf i podróżnik Ferdinand von Richthofen, aby opisać przemierzoną drogę towarów między Europą a Azją Wschodnią. Termin ten służy również jako metafora wymiany dóbr i idei między różnymi kulturami.
Tysiące mil handlowej wędrówki
Jedwabny Szlak rozciągał się na około 6 437 kilometrów (4 000 mil), przez niektóre z najwspanialszych krajobrazów świata, w tym pustynię Gobi i góry Pamir. Bez jednego zarządcy drogi były zazwyczaj w złym stanie. Niewiele osób było w stanie przebyć całą trasę jednorazowo, co dało początek placówkom handlowym.
Jedwabnym Szlakiem podróżowało mnóstwo towarów. Z Chin do Europy wędrował jedwab, który był ulubioną tkaniną członków rodzin królewskich i bogatych mecenasów. Inne towary najchętniej sprowadzane z Azji to jadeit i drogocenne kamienie, porcelana, herbata i przyprawy. Z kolei na wschód podróżowały konie, wyroby szklane, tkaniny i wyroby przemysłowe.
Jednym z najsłynniejszych podróżników Jedwabnego Szlaku był Marco Polo (1254 n.e.-1324 n.e.). Urodzony w rodzinie bogatych kupców w Wenecji we Włoszech, Marco podróżował z ojcem do Chin (wówczas Cathay), gdy miał zaledwie 17 lat. Podróżowali przez ponad trzy lata, zanim przybyli do pałacu Kubilaj-chana w Ksanadu w 1275 r. n.e. Marco pozostał na dworze Chana i został wysłany na misje do części Azji nigdy wcześniej nie odwiedzanych przez Europejczyków. Po powrocie Marco Polo pisał o swoich przygodach, dzięki czemu stał się sławny.
Trudno przecenić znaczenie Jedwabnego Szlaku w historii. Religia i idee rozprzestrzeniały się wzdłuż niego równie płynnie jak towary. Miasteczka na trasie rozrosły się w wielokulturowe miasta, a wymiana informacji dała początek nowym technologiom i innowacjom, które zmieniły świat. Konie sprowadzone do Chin przyczyniły się do potęgi imperium mongolskiego, a proch strzelniczy z Chin zmienił charakter wojny w Europie i poza nią. Wzdłuż Jedwabnego Szlaku wędrowały również choroby. Niektóre badania sugerują, że Czarna Śmierć, która zdewastowała Europę pod koniec lat czterdziestych n.e., prawdopodobnie rozprzestrzeniła się z Azji wzdłuż Jedwabnego Szlaku. Wiek eksploracji dał początek szybszym trasom między Wschodem a Zachodem, ale części Jedwabnego Szlaku nadal były kluczowymi szlakami między różnymi kulturami.
Przez morza i oceany
Około I wieku p.n.e. utworzył się Morski Jedwabny Szlak, przebiegający przez kontrolowane przez Chińczyków Giao Chỉ (centrum we współczesnym Wietnamie, niedaleko Hanoi), Rozciągał się, przez porty na wybrzeżach Indii i Sri Lanki, aż do kontrolowanych przez Rzym portów w rzymskim Egipcie i terytoriów Nabatejczyków na północno-wschodnim wybrzeżu Morza Czerwonego. Najwcześniejsze rzymskie naczynie znalezione w Chinach, które zostało wykopana z grobowca zachodnich Hanów w Kantonie, jest datowana na początek I wieku p.n.e., co wskazuje, że rzymskie przedmioty handlowe były importowane przez Morze Południowochińskie.
Morski Jedwabny Szlak to stosunkowo nowa sieć handlowa w porównaniu z innymi historycznymi sieciami Azji. Na przykład Morski Jadeitowy Szlak, sieć handlowa z jadeitem, w południowo-wschodniej Azji, która powstała na Tajwanie i na Filipinach, była niezależną siecią handlową działającą tysiące lat przed Morskim Jedwabnym Szlakiem. Ta niezależna sieć istniała przez 3000 lat od 2000 r. p.n.e. do 1000 r. n.e. Handel został ustanowiony przez powiązania między rdzennymi ludami Tajwanu i Filipin, a później objął części Wietnamu, Malezji, Indonezji, Tajlandii i innych obszarów Azji Południowo-Wschodniej. Istniał przed Morskim Jedwabnym Szlakiem i był kierowany przez animistyczne społeczeństwa morskie Azji Południowo-Wschodniej. Artefakty Lingling-o są jednym z godnych uwagi znalezisk archeologicznych pochodzących z tej sieci handlowej.
Nowy Jedwabny Szlak
Jedwabny Szlak przestał funkcjonować w 1453 roku, wraz z powstaniem Imperium Osmańskiego, które zerwało handel między Wschodem a Zachodem. To skłoniło Europejczyków do szukania alternatywnych dróg do bogactw Wschodu, tym samym zapoczątkowując epokę odkryć, europejski kolonializm i bardziej zintensyfikowany proces globalizacji, który prawdopodobnie rozpoczął się wraz z Jedwabnym Szlakiem.
Dziś fragmenty Jedwabnego Szlaku są wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
W 2013 roku Chiny powołały Inicjatywę Pasa i Szlaku (BRI), czasami nazywaną Nowym Jedwabnym Szlakiem. Jest ona jednym z najbardziej ambitnych projektów infrastrukturalnych, jakie kiedykolwiek wymyślono. Zainicjowany przez prezydenta Xi Jinpinga szeroki zbiór projektów rozwojowych i inwestycyjnych rozciąga się od Azji Wschodniej po Europę, znacznie zwiększając wpływy gospodarcze i polityczne Chin.
Xi pierwotnie ogłosił strategię jako „Pas Gospodarczy Jedwabnego Szlaku” podczas oficjalnej wizyty w Kazachstanie we wrześniu 2013 roku, wskazując szlaki lądowe dla transportu drogowego i kolejowego przez śródlądową Azję Środkową wzdłuż słynnych historycznych szlaków handlowych Regionów Zachodnich. Przykłady inwestycji infrastrukturalnych Inicjatywy Pasa i Szlaku obejmują porty, drapacze chmur, linie kolejowe, drogi, mosty, lotniska, tamy, elektrownie węglowe i tunele kolejowe.
Inicjatywa została włączona do konstytucji Chin w 2018 r. Administracja Xi Jinpinga nazywa tę inicjatywę „dążeniem do poprawy regionalnej łączności i przyjęcia lepszej przyszłości”. Docelowy termin zakończenia projektu to rok 2049, który zbiegnie się z setną rocznicą powstania Chińskiej Republiki Ludowej.
Liczne badania przeprowadzone przez Bank Światowy oszacowały, że BRI może zwiększyć przepływy handlowe w 149 uczestniczących krajach o 4,1 procent, obniżyć koszty handlu światowego o 1,1 do 2,2 procent i zwiększyć PKB krajów rozwijających się Azji Wschodniej i Pacyfiku średnio o 2,6 do 3,9 proc. Według konsultantów CEBR z siedzibą w Londynie, BRI do 2040 roku prawdopodobnie zwiększy światowy PKB o 7,1 bln USD rocznie. CEBR stwierdza również, że projekt prawdopodobnie przyciągnie kolejne kraje, jeśli globalna inicjatywa infrastrukturalna będzie postępować i nabierze rozmachu.
