Chińska Akademia Nauk (CAS) ogłosiła we wtorek, 29 września 2026 roku, inaugurację pionierskiego programu naukowego, którego celem jest dokonanie fundamentalnych przełomów na granicach współczesnej wiedzy oraz wygenerowanie przełomowych, oryginalnych osiągnięć w kluczowych dziedzinach strategicznych.
Podczas konferencji prasowej zorganizowanej w Pekinie wiceprezes CAS, Zhou Qi zaznaczył, że nowa inicjatywa skupia się na rozwiązaniu węzłowych problemów naukowych, które mogą doprowadzić do pełnej zmiany paradygmatu badawczego i otwarcia zupełnie nowych horyzontów poznawczych.
Program opiera się na konsolidacji czołowych talentów naukowych w ramach systematycznych, zinstytucjonalizowanych kampanii badawczych, wykorzystujących zaawansowaną sztuczną inteligencję oraz powszechny dostęp do krajowej infrastruktury naukowej najwyższej klasy. Działania te mają bezpośrednio wesprzeć dążenia Chin do osiągnięcia pozycji lidera w zakresie pionierskich odkryć oraz rozwoju technologii krytycznych.
Podczas wydarzenia zaprezentowano pierwszą pulę dziesięciu projektów objętych finansowaniem. Koncentrują się one na najbardziej wymagających zagadnieniach współczesnej fizyki i biologii, w tym na syntezie nowych pierwiastków chemicznych, badaniu natury ciemnej materii i ciemnej energii, mikroskopowych pomiarach wiązań chemicznych oraz tworzeniu komórek syntetycznych. Przedstawiono również listę priorytetów dla kolejnego etapu programu, w którym główne wsparcie trafi do obszarów nauk fizycznych, nauk o życiu, nauk o systemie Ziemi oraz badań przestrzeni kosmicznej.
Wei Zhixiang, dyrektor Biura Badań Podstawowych CAS wyjaśnił, że sercem inicjatywy jest głęboka integracja infrastruktury badawczej z technologiami sztucznej inteligencji. Prace będą ukierunkowane na cztery główne domeny: zjawiska ekstremalnie makroskopowe, strukturę ekstremalnie mikroskopową, warunki ekstremalne oraz wysoce konwergentne pogranicza interdyscyplinarne. Do udziału w przedsięwzięciu zaproszono nie tylko wybitnych badaczy związanych z samą Akademią, ale również naukowców z innych chińskich i zagranicznych ośrodków, oferując im pełny dostęp do wielkoskalowych obiektów badawczych, platform AI oraz sieci akademickiej CAS.
Aspekt praktyczny i strategiczny programu naświetlił Li Yuhui, zastępca dyrektora Biura Badań Podstawowych CAS. Zauważył on, że badania skupią się na rozwiązywaniu kluczowych wyzwań z zakresu bezpieczeństwa narodowego, ochrony zdrowia publicznego oraz strategicznych projektów inżynieryjnych. Inicjatywa ma stymulować rozwój teorii fundamentalnych i zachęcać badaczy do poszukiwania nowych obszarów wzrostu w dotąd nieznanych rejonach na stykach różnych dyscyplin naukowych. W praktyce sztuczna inteligencja zostanie wykorzystana do głębokiej analizy ogromnych zbiorów literatury i danych eksperymentalnych w celu zidentyfikowania punktów krytycznych zwiastujących przełom. Weryfikacja stawianych hipotez będzie przebiegać błyskawicznie dzięki zautomatyzowanym eksperymentom realizowanym przez połączone kompleksy badawcze.
Całość przedsięwzięcia opiera się na potężnej bazie sprzętowej. Jak podkreślił Yang Weijin, zastępca dyrektora Biura Badań Bazy Technicznej i Naukowej CAS, wielkie infrastruktury naukowo-technologiczne stanowią bezcenne narzędzie w rękach naukowców i służą jako strategiczne platformy wsparcia w erze tzw. wielkiej nauki (big science). Chiny dysponują obecnie 77 strategicznymi obiektami tego typu, z czego aż 43 – co stanowi 56 procent całkowitego potencjału kraju – znajduje się pod bezpośrednim zarządem Chińskiej Akademii Nauk.
